Liệu pháp proton "bắn tỉa" cùng lúc hai ổ ung thư tuyến tiền liệt và trực tràng: khối u thu nhỏ rõ rệt ở cụ ông ngoài sáu mươi

Vừa bước sang tuổi sáu mươi — độ tuổi thường gắn với niềm vui bên con cháu và quãng đời nghỉ hưu — ông C bất ngờ phải đối mặt với thử thách nghiệt ngã: cùng lúc mắc hai loại ung thư nguyên phát là ung thư tuyến tiền liệt và ung thư trực tràng. Khi cơn bão bất ngờ ập đến, ông C không do dự mà chủ động đi tìm sự trợ giúp y tế. Sau nhiều lần hội chẩn, ông tìm đến Trung tâm Ung thư Concord Quảng Châu (GCCC) để điều trị bằng liệu pháp proton. Điều đáng mừng là quá trình điều trị đã mang lại kết quả tích cực: chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt toàn phần (TPSA) giảm rõ rệt, các tổn thương ở cả tuyến tiền liệt lẫn trực tràng đều thu nhỏ đáng kể.

Chẩn đoán mắc hai ung thư nguyên phát, đi tìm "phương án tối ưu toàn cầu"

Vào tháng Tư năm nay, một lần khám sức khỏe định kỳ đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho ông C: chỉ số TPSA tăng vọt, vượt hơn mười lần giới hạn trên bình thường. Kết quả chụp MRI và sinh thiết sau đó xác nhận ông mắc ung thư tuyến tiền liệt. Khối u đã phá vỡ vỏ bao tuyến tiền liệt và xâm lấn túi tinh, được xếp vào nhóm nguy cơ cao, giai đoạn tiến triển tại chỗ. May mắn là chưa phát hiện di căn xa, nên vẫn còn cơ hội điều trị triệt căn.

Với những khối u tuyến tiền liệt đã xâm lấn túi tinh như của ông C, phẫu thuật thường khó lấy hết tổn thương và tiềm ẩn nguy cơ tái phát cao sau mổ. Hướng dẫn của Mạng lưới Ung thư Toàn diện Quốc gia Hoa Kỳ (NCCN) nêu rõ: với ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn T3b trở lên (khi khối u đã xâm lấn túi tinh hoặc xa hơn), xạ trị chùm tia ngoài kết hợp liệu pháp ức chế androgen dài hạn là một trong những khuyến cáo ở mức cao nhất.

Tuy nhiên, do vị trí giải phẫu đặc thù của tuyến tiền liệt — nằm sát bàng quang, ruột non và trực tràng — xạ trị truyền thống (bằng photon) có thể gây tổn thương các mô lành xung quanh, dẫn đến hàng loạt tác dụng phụ như tiêu chảy, đi ngoài ra máu và tiểu ra máu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người bệnh. Nhờ tiến bộ y học, liệu pháp proton mới nổi đã cho thấy hiệu quả xuất sắc trong điều trị ung thư tuyến tiền liệt. Nghiên cứu cho thấy liệu pháp proton có thể giảm tới 80% liều xạ đến các cơ quan lân cận, hạn chế tối đa ảnh hưởng lên bàng quang, ruột và các mô lành xung quanh. Hơn nữa, nam giới điều trị bằng proton có nguy cơ gặp các tác dụng phụ như rối loạn cương và tiểu không tự chủ thấp hơn.

Vì mong muốn được điều trị bằng liệu pháp proton, ông C đã đến GCCC. Trong quá trình thăm khám, bác sĩ còn phát hiện thành trực tràng của ông dày lên bất thường. Nội soi đại tràng và kết quả giải phẫu bệnh sau đó cuối cùng xác nhận ông mắc thêm một ung thư nguyên phát thứ hai: khối u ở vùng nối trực tràng - đại tràng sigma.

Trước tình huống phức tạp với hai ung thư nguyên phát (tuyến tiền liệt và trực tràng), cả hai tổn thương đều nằm trong khung chậu, Nhóm Đa chuyên khoa (MDT) tại GCCC đã đề xuất chiến lược điều trị tích hợp: đồng thời tiến hành xạ trị triệt căn cho ung thư tuyến tiền liệt và xạ trị tân bổ trợ cho ung thư trực tràng, kết hợp hóa trị. Thời điểm phẫu thuật sẽ được đánh giá sau khi kết thúc xạ trị, tiếp đó là cắt bỏ khối u trực tràng. Cách sắp xếp này nhằm kiểm soát hiệu quả tiến triển của ung thư tuyến tiền liệt, đồng thời tạo cơ hội hạ giai đoạn khối u trực tràng trước mổ và nâng cao khả năng chữa khỏi.

Liệu pháp proton hiệu quả rõ rệt, hỗ trợ cân bằng giữa sự sống và chất lượng sống

Là trung tâm liệu pháp proton đầu tiên ở miền Nam Trung Quốc đi vào vận hành lâm sàng, Trung tâm Liệu pháp Proton của GCCC tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn và quy trình xạ trị của Trung tâm Ung thư MD Anderson, cam kết mang đến cho người bệnh phác đồ điều trị cá thể hóa, tiên tiến. Trung tâm được trang bị hệ thống liệu pháp proton Varian ProBeam thuộc nhóm hàng đầu thế giới và do các chuyên gia đầu ngành trong nước dẫn dắt. Đội ngũ đã tích lũy kinh nghiệm từ hàng nghìn ca lâm sàng điều trị bằng proton.

Sau khi đánh giá, nhóm chuyên gia của trung tâm proton đã xây dựng phác đồ điều trị proton cá thể hóa cho ông C, tổng cộng 28 buổi. Kết quả điều trị rất khả quan: chỉ số TPSA giảm mạnh, cả khối ở tuyến tiền liệt lẫn trực tràng đều thu nhỏ rõ rệt.

"Trong chẩn đoán và điều trị ung thư nguyên phát kép, cốt lõi là phải phá bỏ lối tư duy đơn ung thư, chú trọng chiến lược tổng thể thay vì chỉ ghép cơ học các phác đồ điều trị. Thách thức lớn nhất là làm sao cân bằng được thứ tự ưu tiên, trình tự điều trị và nguy cơ tác dụng phụ của cả hai loại ung thư, tránh xung đột giữa chúng. Điều này phụ thuộc rất nhiều vào Nhóm Đa chuyên khoa trong việc thiết kế một phác đồ điều trị tích hợp riêng cho từng người bệnh," bác sĩ La Doanh San thuộc Khoa Xạ trị Ung bướu của GCCC đúc kết. "Ý nghĩa của các kỹ thuật xạ trị chính xác như liệu pháp proton được thể hiện rõ ở đây — nó có thể bao phủ hiệu quả nhiều đích khối u cùng lúc, đồng thời giảm đáng kể tổn thương do tia xạ đến các cơ quan lành xung quanh, tạo điểm tựa kỹ thuật quan trọng cho mục tiêu lý tưởng: vừa có khả năng chữa khỏi vừa giữ được chất lượng sống."

Khuyến cáo tầm soát

Chìa khóa để phát hiện sớm ung thư tuyến tiền liệt nằm ở hai phương pháp tầm soát chính: thăm khám trực tràng bằng ngón tay (DRE) và xét nghiệm kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA). DRE khá đơn giản, cho phép bác sĩ trực tiếp cảm nhận độ chắc và các nhân của tuyến tiền liệt qua đường trực tràng. Xét nghiệm PSA giữ vai trò cốt lõi trong chẩn đoán sớm. Cần lưu ý rằng dù các tình trạng lành tính như phì đại hay viêm tuyến tiền liệt cũng có thể làm tăng PSA, nam giới trên 50 tuổi khi phát hiện chỉ số PSA bất thường phải đi khám ngay. Hướng dẫn Chẩn đoán và Điều trị Ung thư Tuyến tiền liệt của Trung Quốc khuyến cáo nam giới trên 50 tuổi — và những người trên 45 tuổi có tiền sử gia đình — nên chủ động tầm soát PSA.

Với ung thư đại trực tràng, dân số chung thường được khuyến cáo bắt đầu nội soi tiêu hóa tầm soát sau tuổi 40. Người có tiền sử gia đình hoặc có triệu chứng đường ruột (như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện) nên tầm soát sớm hơn. Điều quan trọng là phải hết sức cảnh giác: dù đi ngoài ra máu là triệu chứng điển hình của ung thư đại trực tràng, người bệnh lại thường nhầm với bệnh trĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đi ngoài ra máu, việc đi khám sớm để tìm nguyên nhân là điều thiết yếu nhằm tránh điều trị chậm trễ.